Друкаваць | Закрыць

Непамяркоўныя
Аповеды пра рэпрэсаваных і іх нашчадкаў. Рэпрэсаваных, але не зломленых...


Адрас у iнтернэце: http://www.marakou.by/by/prose/nepamjark/index_255.html

Мы чакалі

Асцярожна, як бы баючыся з кім-небудзь сутыкнуцца, Дзед прачыняў абшарпаныя, змучаныя доўгім жыццём і, пэўна, праз тое незадаволена рыпучыя дзверы раённага шахматнага клуба. Спачатку зазіраў, блізарука мружыў вочы, углядаўся — ці ёсць хто ў холе? Калі хто-небудзь быў — вітаўся і прасіў прабачэння за турботы. Пасля рабіў асцярожны крок назад, і толькі тады ў дзвярах паказвалася маленькая паненка-прыгажунька — казачная Красачка-Ясачка — ягоная ўнучка Дзіначка. Дзед быў невысокі, але не згорблены, нават падцягнуты, у акуратным, хоць і караткаватым, нібы ватоўка, палітончыку — такія даўно выйшлі з моды. У лютаўскі пранізлівы холад на ім былі лёгкія дэмісезонныя чаравікі, якія ён ціха і старанна аббіваў тут жа, ля дзвярэй. З усмешкаю казаў:

— Вы толькі гляньце, як намяло! Быццам даўней.

Побач з Дзедам патупвала, усміхалася і глядзела на яго з непрыхаванай любоўю Дзіначка. Стары дапамагаў унучцы зняць купленую «навырост» куртачку, папраўляў у яе на шыі хусцінку (што прыхоўвала замыты да шэрасці каўнерык сукенкі) і пераабуваў сваю паненку — мяняў боцікі на самаробныя, звязаныя з тоўстых шарсцяных нітак тэпцікі. Не разгінаючыся, лёгенька ляпаў даланёю па плечуках, нібыта казаў: усё добра, маленькая, я — тут. Пасля сціскаў худыя, перавітыя венамі пальцы правай рукі ў кулак — не моцна, а сімвалічна: «Но пасаран!». У адказ Дзіна ўзнімала свой кулачок, дакраналася ім да Дзедавага, па-змоўніцку, амаль нячутна, шаптала: «Мы — разам, і мы — пераможам!».

Пасля гэтага заўсёднага абраду малая кіравалася — міма партрэтаў чэмпіёнаў свету — на другі паверх у вялікую светлую залу. Там уздоўж сцен стаялі досыць старыя сталы з шахматнымі гадзіннікамі і мноствам розных па форме і часе стварэння крэслаў. (Адно з крэслаў нейкім цудам захавалася з царскай пары.)

Ужо з паўгода ў клубе была завядзёнка, што Дзіна (яна прыходзіла з Дзедам зазвычай за колькі хвілін да пачату заняткаў) сядала за бліжэйшы ад уваходу стол, на тое самае дарэвалюцыйнае, з высокаю разьбянаю спінкаю дубовае крэсла і чакала суперніка. Яе месца ніхто ніколі не займаў, а партнёраў галоўны трэнер (які ўзяў над дзяўчынкай персанальнае шэфства) падсаджваў да яе кожны раз новых і паводле толькі яму зразумелай чаргі.

Калі галоўны адпускаў будучую чэмпіёнку, як ён яе ганараваў, дадому, вочы ў дзяўчынкі, незалежна ад таго, выйгравала яна ці прайгравала, загараліся і, сарваўшыся з крэсла, ледзь паспяваючы сказаць: «Дзякую!» і «Да пабачэння!», малая імчала ўніз — да дзядулі. Імчала, быццам не бачыла яго не гадзіну-другую, а шмат дзён.

Нехта сказаў: «Пакуль у нас ёсць той, каго мы любім, мы жывём».

Мы любілі Дзеда і ягоную Красачку-Ясачку.

 

Вясною, напярэдадні восьмага сакавіка, мне нарэшце заплацілі за кніжку апавяданняў, што выйшла год назад. Грошы былі не вельмі вялікія, ды ўсё ж яны дазвалялі, акрамя ўсяго іншага, зрабіць тое, што апошнім часам не давала мне спакою: купіць малой (а яна, як зразумеў, гадавалася без бацькоў) нагледжаную ў «шопе» для багатых, так званым буціку, шыкоўную італьянскую «школьную форму». Ад камплекта было не адвесці вачэй: элегантная цёмна-сіняя велюравая максі-спаднічка, такога ж колеру, але з серабрыстай аблямоўкаю экстравагантны жакет і бялюткі, з самай мяккай бавоўны, дзіва-блэйзер. Ганарару павінна было хапіць і на запалярныя, як рэкламавалі іх на ўпакоўцы два вясёлыя белыя мядзведзі, боты: не мог глядзець, як Дзед марозіць ногі.

Кожнага разу, калі я заходзіў праверыць, ці не апярэдзіў мяне нехта з тых разумнікаў, каму не трэба лічыць грошы, гаспадар магазіна, які звычайна сам назіраў за парадкам у зале, не без іроніі ўсміхаўся, але стараўся рабіць гэта неўзаметку: прыкрываў, як бы ад кашлю, рот або адводзіў вочы ўбок. І як жа ён здзівіўся, калі аднойчы я падышоў да касы і папрасіў зняць з вешалкі сіні камплект і запакаваць боты. Іранічны погляд гаспадара перамяніўся на запытальны, а тонкія вусны расплыліся ў ветлівай усмешцы.

— Кхе-кхе, — падаў ён голас з-за спіны прадаўшчыцы — страката апранутай, не ў меру напудранай, чымсьці падобнай на сумны манекен у куце.

Прадаўшчыца перастала ўкладваць пакупкі ў яркія аранжавыя пакеты з надпісам «Версачэ» (тавары з гэтым брэнднеймам буцік і прадаваў), павярнулася.

— Іра, — паказаў бос на паліцу, — не забудзь шаноўнаму пакупніку да раскошнай тройкі дадаць і гэты цудоўны бант.

— Дык ён жа не ўваходзіць у камплект… — паспрабавала запярэчыць-удакладніць прадаўшчыца.

— Зірніце, дарагі таварыш, якое цудоўнае спалучэнне! — спыніў, нібыта не чуў яе, гаспадар, ужо звяртаючыся да мяне.

«Вось табе й маеш! — здзівіўся я. — Нават new russian на прэзент раскашэліўся, калі ўбачыў, што я выграб з гаманца ўсё чыста, да апошняй капейкі. І слова “таварыш” не забыў. Відаць, саколік яшчэ той, брэжнеўскай закваскі».

Рэчы былі куплены, заставалася набрацца адвагі іх уручыць. Дзіна і Дзед — людзі не багатыя, але гонару не пазбаўленыя. Наўрад ці прымуць падарункі ад чужога, па сутнасці, чалавека. Давялося пафантазіраваць, прыдумаць прычыну. «Бадай, скажу так, — урэшце вырашыў я. — Рэчы прыслалі сваякі з Амерыкі. Адзенне там капейкі каштуе, так што буржуі не надта сябе абакралі. А вось з памерамі, шкада, сваячкі наблыталі — розныя ў нашых краінах адзінкі вымярэння: у іх там нейкія дзюймы, у нас — родныя сантыметры. Вось і не падышлі абноўкі ні мне, ні пляменніцы. Я вас вельмі прашу, прыміце ад чыстага сэрца! Адмовіцеся — паставіце ў няёмкае становішча. Звязвацца з камісіёнкаю не хацелася б. Я ж, здаецца, сякі-такі вахцёр-пісьменнік, а не мяшэчнік. Можна было б, вядома, аддаць усё гэта і першаму стрэчнаму-папярэчнаму, але чаму я не магу зрабіць прыемнае тым, каму хацеў бы?»

У апошні перадсвяточны дзень, у апошнюю перадсвяточную трэніроўку, завучыўшы гэты тэкст, я вырашыў здзейсніць задуманае.

Усе ўжо сядзелі за сталамі, і вось-вось мусілі пачацца сеансы. Мусілі, але — не пачыналіся. Ніхто не зрабіў і першага ходу: не было малой! Так ужо павялося, што баталіі заўсёды дабраслаўляліся словамі галоўнага трэнера: «Чэмпіёнка гатова? Што ж, тады — у бой!». Але гэтыя стартавыя словы ўсё не гучалі, і супернікі чакалі. Чакаў і трэнер. Той жа, каму сёння трэба было гуляць з Дзінаю, — таўстун Паша па мянушцы Паштэт (ён увесь час нешта жаваў) не рашаўся і за стол сесці, ад хвалявання ён нават жаваць перастаў. Выйшаў і я са свайго пісьменніцкага кабінета — вахцёрскага куточка: карцела ўручыць эксклюзівы ад славутага італьянскага модніка. Усе сціхлі, нібыта згаварыліся, — чакалі: Дзед і Красачка-Ясачка прыйдуць, інакш і быць не можа.

— Хвілінку! — спахапіўся я першы. — Як жа адразу не здагадаўся! Відаць, дзверы заклініла! Ужо дні два, як замок без дай прычыны заядае. Збегаю праверу.

Пераскокваючы цераз прыступку, кінуўся да дзвярэй. Пацягнуў алюмініевую ручку-шар да сябе. Дзверы расчыніліся, але малой з Дзедам за імі не было. Снег, неба, месяц, зоркі былі на месцы, а Дзеда з Дзінай не было. Здалося, што няма і мяне, няма і гэтых рыпучых дзвярэй, няма нашага сто гадоў нерамантаванага клуба, няма нашай планеты, няма нічога! Толькі месяц ды зоркі.

Але ўсё было.

 

У тое імгненне, калі я гукнуў «Хвілінку!», у бацькі Красачкі-Ясачкі (дзядуля ў старамодным палітончыку, аказваецца, быў яе бацькам!) заціхла сэрца. Надарванае за восем гадоў лагера (за ўвоз у краіну і распаўсюджванне антысавецкіх выданняў ён атрымаў па поўнай праграме — сталінскую «дзесятку», але прыйшлі «новыя часы» і яго амнісціравалі), яно не вытрывала аўтобуснай душагубкі, выпаленага недасканалым абагрэвам бескіслароднага паветра. Малая ціхенька пакратала татку за вуха, за шчаку: будзіла. Яна была не па гадах дарослая і хутка ўсё зразумела. Успомніла: «Ты ў мяне самая смелая!» Успомніла і не спалохалася, не закрычала. Прыхінулася да татавага пляча і ўзяла яго за руку. Безгалоса заплакала. Ужо ніколі гэта родная ў сініх венах рука не пагладзіць яе: «Усё добра, мая маленькая, я — тут».

Гэтак яны і ехалі 7 сакавіка 1994 года.

А мы іх чакалі.


© Леанiд Маракоў, 1997-2016.
Выкарыстанне матэрыялаў сайта для публікацый без дазволу аўтара забаронена.